Қазақстандықтардың зейнетақы жинақтары: инвестициялық кірістің маңызы

Инвестициялық кірістің қазақстандықтардың зейнетақы жинақтарын қалыптастырудағы маңызы арта түсті. 2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша зейнетақы активтері 2014 жылы БЖЗҚ-ға біріктірілген сәттен бастап жинақталған инвестициялық кірістің жалпы көлемі 14,30 трлн теңгені құрады. Жүзеге асырылған зейнетақы төлемдерін ескергенде, зейнетақы жинақтарының жалпы көлеміндегі таза инвестициялық кірістің үлесі – шамамен 40%.
Ұзақ мерзімді инвестициялаудың маңыздылығын жинақтаушы зейнетақы жүйесінің бүкіл жұмыс кезеңіндегі нәтижелері де айқын көрсетеді. Жинақтаушы зейнетақы жүйесі құрылған 1998 жылдан бастап 2026 жылғы 1 қазанға дейінгі кезеңде жинақталған инвестициялық кірістілік 1 090,84%-ды құраса, осы кезеңдегі инфляция деңгейі 1 014,83% болды.
Бұл көрсеткіштер зейнетақы жинақтарын инвестициялау нәтижелерін ұзақ мерзімді кезең тұрғысынан бағалаудың маңыздылығын растайды. Зейнетақы жинақтары ондаған жылдар бойы қалыптасады. Осы уақыт аралығында түсіп отыратын зейнетақы жарналары түрлі қаржы құралдарына инвестицияланады, ал алынған кіріс салымшылардың зейнетақы капиталын ұлғайтып қана қоймай, одан әрі инвестициялауға қатысады.
Инвестициялық кірістілік қаржы нарығындағы жағдайға байланысты өзгеріп отырады. Инвестициялау нәтижелері бағалы қағаздар мен басқа да қаржы құралдары бойынша сыйақы түсімдеріне, олардың нарықтық құнының өзгеруіне, сондай-ақ валюта бағамдарының ауытқуына тәуелді. Жекелеген кезеңдерде нарықтық және валюталық қайта бағалау инвестициялаудың жалпы нәтижесіне кері әсерін тигізуі мүмкін. Мұндай ауытқулар қаржы нарығына тән құбылыс болғандықтан, зейнетақы активтерін басқарудың тиімділігін ұзақ мерзімді кезеңдегі нәтижелер негізінде бағалаған жөн.
Инвестициялық қызмет нәтижесінде, сондай-ақ шетел валюталары бағамдарының құбылмалылығы мен қаржы құралдарының нарықтық құнының өзгеруі салдарынан 2026 жылдың басынан бастап 2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша міндетті, міндетті кәсіптік және ерікті зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан жинақтарға есептелген инвестициялық кіріс көлемі 766,32 млрд теңгені, ал жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары бойынша 139,39 млрд теңгені құрады.
Еске сала кетейік, 2026 жылғы 7 қыркүйектен бастап Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексіне енгізілген, БЖЗҚ салымшыларының зейнетақы жинақтарын басқару стратегиялары мен портфельдерін дербес таңдау жөніндегі құқықтарын едәуір кеңейтетін өзгерістер күшіне енді. Енді салымшылар өз жинақтарының 100%-ына дейін инвестициялық портфельді басқарушылардың (ИПБ) сенімгерлік басқаруына бере алады. 2026 жылдан бастап салымшылар ИПБ ұсынатын тәуекел деңгейі, күтілетін кірістілігі және инвестициялау мерзімі бойынша ерекшеленетін үш инвестициялық стратегияның бірін таңдай алады. Бұл ретте әрбір ИПБ активтерді өзі таңдаған бір инвестициялық стратегия шеңберінде басқарады. Инвестициялық портфельдің әрбір түрі бойынша ИПБ қамтамасыз ететін кірістілікті бағалаудың эталондық көрсеткіші ретінде композиттік бенчмарк белгіленген.
Зейнетақы активтерін инвестициялық басқару мен есепке алудың бүкіл жүйесі ашық: әрбір салымшының enpf.kz сайтындағы жеке кабинетінде немесе мобильді қосымшада өзінің инвестициялық табысын көруге мүмкіндігі бар.
БЖЗҚ зейнетақы активтерін инвестициялық басқару және БЖЗҚ зейнетақы активтері орналастырылған қаржы құралдары туралы ақпарат БЖЗҚ ресми сайтындағы (www.enpf.kz) «Статистика және аналитика/Зейнетақы активтерін инвестициялық басқару» бөлімінде, сондай-ақ invest.enpf.kz порталында және Қордың ақпараттық материалдарында жарияланады.

Пенсионные накопления казахстанцев: роль инвестиционного дохода

Инвестиционный доход продолжает играть значительную роль в формировании пенсионных накоплений казахстанцев. По состоянию на 1 октября 2026 года его накопленный объём с момента консолидации пенсионных активов в ЕНПФ в 2014 году составил 14,30 трлн теңге. С учётом произведённых пенсионных выплат доля чистого инвестиционного дохода в общем объёме пенсионных накоплений составила порядка 40%.
О значении долгосрочного инвестирования свидетельствуют и результаты накопительной пенсионной системы за весь период её существования. С момента основания накопительной пенсионной системы в 1998 году по состоянию на 1 октября 2026 года накопленная инвестиционная доходность составила 1 090,84% при инфляции за весь период 1 014,83%.
Эти показатели подтверждают важность оценки результатов инвестирования пенсионных накоплений на протяжении длительного периода. Пенсионные накопления формируются на протяжении десятилетий. Всё это время поступающие взносы инвестируются в различные финансовые инструменты, а полученный доход увеличивает пенсионный капитал вкладчиков и продолжает участвовать в инвестировании.
Инвестиционная доходность меняется в зависимости от ситуации на финансовых рынках. На результаты инвестирования влияют поступления вознаграждения по ценным бумагам и другим финансовым инструментам, изменение их рыночной стоимости, а также колебания валютных курсов. В отдельные периоды рыночная и валютная переоценка может оказывать сдерживающее влияние на общий результат инвестирования. Такие колебания характерны для финансовых рынков, поэтому оценивать эффективность управления пенсионными активами целесообразно за длительный период.
В результате инвестиционной деятельности, а также вследствие волатильности курсов иностранных валют и изменения рыночной стоимости финансовых инструментов, размер начисленного инвестиционного дохода по обязательным, обязательным профессиональным и добровольным пенсионным взносам с начала 2026 года на 01.10.2026 г. составил 766,32 млрд теңге, по обязательным пенсионным взносам работодателя — 139,39 млрд теңге.

Напомним, что с 7 сентября 2026 года вступили в силу изменения в Социальный кодекс Республики Казахстан, существенно расширяющие права вкладчиков ЕНПФ по самостоятельному выбору стратегий и портфелей по управлению пенсионными накоплениями. Теперь вкладчики смогут передавать в доверительное управление управляющим инвестиционным портфелем (УИП) до 100% своих накоплений. С 2026 года вкладчики могут выбрать одну из трех инвестиционных стратегий, предлагаемых УИП, которые различаются по уровню риска и ожидаемой доходности, а также по сроку инвестирования. При этом каждый УИП управляет активами в рамках одной выбранной инвестиционной стратегии. Для каждого типа инвестиционного портфеля установлен композитный бенчмарк в качестве эталонного показателя для оценки доходности, обеспечиваемой УИП.
Вся система инвестиционного управления и учета пенсионных активов является прозрачной: каждый вкладчик имеет возможность видеть свой инвестиционный доход в личном кабинете на сайте enpf.kz или в мобильном приложении.
Информация по инвестиционному управлению пенсионными активами ЕНПФ и о финансовых инструментах, в которые размещены пенсионные активы ЕНПФ, публикуется на официальном сайте ЕНПФ (www.enpf.kz) в разделе «Статистика и аналитика/Инвестиционное управление пенсионными активами», также на портале invest.enpf.kz