ӨНЕР МЕН ҰСТАЗДЫҚТЫ ҰШТАСТЫРҒАН

0
8

Жетісу өңірінің мәдениеті мен музыкалық білімінің дамуына елеулі үлес қосқан тұлғалардың бірі — ұстаз-сазгер Серікжамал Нүсіпқызы Әжібекова. Оның шығармашылық жолы әншілік өнермен, ұстаздық қызметпен және жас таланттарды тәрбиелеумен тығыз байланысты.

 Серікжамал Нүсіпқызы 1949 жылғы 10 қазанда Жетісу облысы Ескелді ауданының Қораталды ауылында, қазіргі Текелі қаласының аумағында дүниеге келген. Өнерге деген ықыласы бала кезінен байқалды. Болашақ мамандығын да музыкамен байланыстырды.
1968 жылы Ақтөбе қаласындағы мәдени-ағарту училищесін «Хор ұжымының жетекшісі» мамандығы бойынша аяқтады. Бұл оқу орнында хор дирижерлау өнерін меңгеріп, кәсіби музыкалық білімнің алғашқы негізін қалады. 1976-1980 жылдары Ілияс Жансүгіров атындағы Талдықорған педагогикалық институтында білім алып, «Ән-күй» мамандығын үздік дипломмен бітірді. Ашық дереккөздерде оның Ақтөбе училищесінде Лев Борисов пен Ольга Ставниченкодан, ал педагогикалық институтта Ақсұлу Манасбаева мен Сергей Морозовтан тәлім алғаны көрсетілген.
Серікжамал Әжібекова аталған институттың алғашқы студенттерінің қатарында болды. Студенттік жылдары оқу орнында ұйымдастырылған «Жетісу» ән-би ансамблінің құрамында өнер көрсетті. Жұматай Таубалдиева және Хакима Валитовамен бірге «Самал» вокалдық триосын құрды. Трио мүшелері институттағы, қала мен облыстағы мәдени шараларға белсенді қатысып, көрермен ықыласына бөленді. Бұл кезең жас өнерпаздың сахналық тәжірибесін шыңдап, кейінгі шығармашылық бағытын айқындады.

Ұстаздық және ұйымдастырушылық қызметі

Серікжамал Нүсіпқызының жалпы еңбек өтілі — 58 жыл. Еңбек жолын Жетісу өңірінің білім беру және мәдениет салаларында бастады. Ескелді және Ақсу аудандарындағы балабақша мен музыка мектебінде ұстаздық етті. Мәдениет үйінде әдіскер, көркемдік жетекші және директор болды. Кейін аудандық мәдениет бөлімін басқарды.
Ол әр қызметінде халықтың өнерге деген қызығушылығын арттыруға күш салды. Ауылдық жерлердегі өнерпаздарды мәдени шараларға тартып, шығармашылық ұжымдардың қалыптасуына қолдау көрсетті. Басшылық қызметте жүрген кезде де музыкадан алыстамады. Ән үйретіп, концерттік бағдарламалар дайындады.
1991-2007 жылдары Ілияс Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінде аға оқытушы қызметін атқарды. Болашақ музыка мұғалімдеріне дәріс беріп, олардың орындаушылық және педагогикалық шеберлігін қалыптастыруға атсалысты. Кафедраның әдістемелік тобына жетекшілік етті. Оқу-әдістемелік жұмыстарды ұйымдастырып, ғылыми-тәжірибелік конференциялар мен шығармашылық шараларға қатысты.
Серікжамал Нүсіпқызы туралы жазылған еңбектердің қатарында Жұматай Таубалдиеваның 2019 жылы жарық көрген «Жетісу жерінің ұлағатты ұстазы Әжібекова Серікжамал Нүсіпқызының шығармашылық дара жолы» атты мақаласы бар. Сондай-ақ Ж. Таубалдиева мен Р. Алсаитованың «Өнерді серік еткен ұстаз» мақаласы Жетісу университетінің басылымында жарияланған.
2007 жылы зейнет демалысына шыққаннан кейін де ұстаздық жұмысын жалғастырды. 2007-2020 жылдары Талдықорған қаласындағы Өнер мектебінде «Ән салу» мамандығы бойынша балаларды оқытты. Шәкірттерінің табиғи дауысын сақтауға, сахнада өзін еркін ұстауына және әннің мағынасын түсініп орындауына ерекше мән берді.

«Мен — жұлдызбын!»  студиясы және шәкірттері

Ұстаздың ұзақ жылғы еңбегінің маңызды бір бөлігі — «Мен — жұлдызбын!» үлгілі ән студиясы. Серікжамал Әжібекова осы студияның негізін қалаушы әрі жетекшісі ретінде көптеген дарынды баланың өнер жолына қадам басуына көмектесті. Студияда тәрбиеленген шәкірттер облыстық, республикалық және халықаралық байқауларға қатысып, жүлделі орындарға ие болды.
Оның танымал шәкірттерінің бірі — «Славян базары — 2021» халықаралық өнер байқауының бас жүлдегері Рұхия Байдүкенова. Серікжамал Нүсіпқызы Рұхияның алғашқы вокал ұстазы болды. Шәкірті ұстазынан дауыс қоюды ғана емес, сахна мәдениетін, әнге жауапкершілікпен қарауды және үздіксіз еңбек етуді үйренді.
«Мен — жұлдызбын!» студиясының тәрбиеленушілері Серікжамал Әжібекованың «Мақтанышым — Қазақстан» әнін орындайды. Ал «Талдықорған» әнінің музыкасын сазгер ұлы Жеңіс Алыбаевпен бірге жазған. Бұл шығармалар студия шәкірттерінің репертуарынан тұрақты орын алған.

Сазгерлік мұрасы

Серікжамал Әжібекованың шығармашылығында туған жер, ел бірлігі, ана тілі, Отан, адамгершілік және жас ұрпақ тақырыптары кең орын алады. Әндерінің әуені қарапайым әрі есте сақтауға жеңіл. Сонымен бірге әр туындының орындаушыдан сезім мен ізденісті талап ететін өзіндік сипаты бар.
Сазгердің көпшілікке белгілі шығармаларының қатарында:
• «Адамдарға ақ тілек»;
• «Айхай, далам»;
• «Ана — әнім, өмірім»;
• «Анамның тілін сүйемін»;
• «Ауылым — алтын діңгегім»;
• «Байрағым биік тұр»;
• «Жетісу»;
• «Жетісудың бір қызымын»;
• «Мақтанышым — Қазақстан»;
• «Туған ел»;
• «Тәуелсіз ұлттың ұланы»;
• «Қазақстаным»;
• «Қазақтың жері киелі»;
• «Ұланымын Тұранның» әндері бар.
Ашық музыкалық дерекқорда Серікжамал Әжібекованың авторлығымен 24 ән тіркелген. Олардың сөзін Мұқағали Мақатаев, Қуандық Шаңғытбаев, Әли Ысқабай, Нүрила Бектемірова, Ғабит Тұрсынбайұлы, Қуат Қайранбаев және басқа ақындар жазған.
Мұқағали Мақатаевтың сөзіне жазылған «Айхай, далам» әнін Рұхия Байдүкенова орындайды. Ғабит Тұрсынбайұлының сөзіне жазылған «Қазақтың жері киелі» туындысы да бірнеше жас әншінің репертуарына енген. Бұл шығармаларда туған жердің қадірі мен елге деген сүйіспеншілік айқын сезіледі.

Еңбектің елге танылуы

Серікжамал Нүсіпқызы — Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі. Ол «Ерен еңбегі үшін», «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» медальдарымен марапатталған. Талдықорған қаласының Құрметті азаматы атағына ие болған. Бүкілодақтық халық таланттары байқауының жүлдегері атанып, облыстық, республикалық және халықаралық деңгейдегі көптеген марапатқа қол жеткізген.
2023 жылы Жетісу облысында өткен Мәдениет және өнер қызметкерлері күніне арналған салтанатты жиында Серікжамал Әжібековаға «Еңбек ардагері» медалі табысталды. Ресми хабарламада ол Талдықорған қаласындағы «Мен — жұлдызбын!» үлгілі ән студиясының жетекшісі ретінде көрсетілген.
Серікжамал Әжібекованың өмір жолы — өнерге адалдықтың жарқын үлгісі. Ол сахнада ән орындап қана қойған жоқ. Мәдени мекемелерді басқарды, жоғары оқу орнында мамандар даярлады, балаларға вокалдан сабақ берді және ел рухын көтеретін әндер жазды.
Ұстаздың ең үлкен жетістігі марапаттарының санымен ғана өлшенбейді. Оның басты еңбегі — өнер жолына бағыт берген шәкірттерінде. Сол шәкірттердің әрбір табысы Серікжамал Нүсіпқызы қалыптастырған ұстаздық дәстүрдің жалғасып келе жатқанын көрсетеді. Жетісудың ән өнеріндегі оның орны да осы өнегелі еңбегімен бағалы.

Ж.Таубалдиева,
І. Жансүгіров атындағы Жетісу университеті

дене шынықтыру және өнер факультеті